Czy to kolejna rewolucja w oświacie?
„Edukacja dla wszystkich” – część I
Przybliżamy Państwu dokument pod nazwą „Edukacja dla wszystkich”, który jest efektem prac powołanego przez Ministra Edukacji Narodowej Zespołu ds. opracowania modelu kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi oraz pracowników MEN.
Wielostronicowy dokument, w początku grudnia został przedstawiony do społecznych konsultacji i obecnie trwają prace nad jego uszczegółowieniem i przygotowawczym etapem wdrożeniowym.
Celem projektu pn. „Wspieranie podnoszenia jakości edukacji włączającej w Polsce” jest wsparcie MEN w przygotowaniu zmian prawnych oraz działań, które umożliwią rzeczywiste wdrożenie w codziennej praktyce przedszkoli i szkół założeń edukacji włączającej, rozumianej jako edukacja o wysokiej jakości dla wszystkich osób uczących się. Projekt dotyczy zmian w edukacji przedszkolnej, szkolnej, działaniach poradni psychologiczno-pedagogicznych, instytucji z zakresu opieki socjalnej oraz kształcenia i wsparcia zawodowego. Edukacja włączająca rozumiana jest bardzo szeroko – jako uwzględnianie wszelkich różnic w możliwościach i potrzebach dzieci i młodzieży oraz wykorzystaniu ich indywidualnych potencjałów, nie tylko uczniów z niepełnosprawnościami.
Założenia modelu Edukacji dla wszystkich nie są zupełną nowością na gruncie polskiego prawa. Każda osoba ucząca się w Polsce, w tym każde dziecko, ma prawo do edukacji zgodnej z indywidualnymi predyspozycjami i możliwościami, realizowanej wspólnie z rówieśnikami, jak najbliżej miejsca zamieszkania. Przepisy gwarantują prawo do włączenia społecznego oraz swobodnego wyrażania poglądów w sprawach dotyczących własnej edukacji i traktowania ich z należytą uwagą, stosownie do wieku oraz poziomu dojrzałości. Prawa te zostały określone w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Konwencji o Prawach Dziecka, Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych oraz ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe. Art. 70 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. stanowi, że „każdy ma prawo do nauki, a władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia”. W preambule ustawy z dnia 14 grudnia 2016 roku Prawo oświatowe wskazano, że „szkoła winna zapewnić każdemu uczniowi warunki niezbędne do jego rozwoju, przygotować go do wypełniania obowiązków rodzinnych i obywatelskich w oparciu o zasady solidarności, demokracji, tolerancji, sprawiedliwości i wolności”.
Jednak przygotowywane zmiany mają przenieść te prawa na grunt praktyczny, na każdy etap rozwoju dziecka, na pełne wsparcie w kolejnych okresach życia i wiążą się – szczególnie dla instytucji edukacyjnych – z ogromnymi zmianami. Proces wdrażania tego projektu przewidziany jest na okres kilku lat.
Powstaną nowe specjalistyczne instytucje – w wyniku przekształceń poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz powiatowych centrów pomocy rodzinie oraz placówek i szkół specjalnych – Specjalistyczne Centra Wspierania Edukacji Włączającej oraz Centra Pomocy Dziecku i Rodzinie.
Szkoły będą przygotowywać wraz z jednostkami samorządu terytorialnego plany pracy w danym roku szkolnym oraz strategie rozwoju w perspektywie do pięciu lat w celu wzmocnieniu efektywności zarządzania jakością edukacji włączającej.
Zostaną określone ogólnopolskie standardy zatrudniania specjalistów oraz powstaną nowe funkcje i stanowiska w każdej szkole – Koordynator Edukacji Włączającej oraz Asystent Ucznia.
Zespoły nauczycielskie wraz ze specjalistami zwane Zespołem Wielospecjalistycznym będą zobligowane do opracowania oceny funkcjonalnej rozumianej jako wieloaspektowy proces rozpoznawania zasobów i trudności ucznia oraz oddziałujących na niego czynników środowiskowych, a także adekwatny i podlegający stałej ewaluacji program wsparcia.
Dla ucznia, u którego w wyniku oceny funkcjonalnej określono potrzebę wprowadzenia racjonalnych dostosowań i modyfikacji, opracowuje się indywidualny plan edukacyjny, którego elementem może być jeśli zachodziłaby taka potrzeba spersonalizowany program nauczania.
Dotychczasowe rodzaje i formy oddziaływań wspierających i dostosowań procesu kształcenia oferowanych w systemie oświaty, uzupełnione o nowe formy, określane są jako instrumenty wsparcia edukacyjno-specjalistycznego.
Ważnym założeniem jest wzrost roli osoby uczącej się, które stosownie do wieku i możliwości, biorą udział w procesie oceny swoich potrzeb rozwojowych i edukacyjnych, planowaniu, monitorowaniu i ocenie efektywności działań wspierających oraz własnych osiągnięć. Ponadto rodzice mają zapewnione pełne uczestnictwo w procesie oceny potrzeb rozwojowych i edukacyjnych swoich dzieci oraz planowaniu, monitorowaniu i ocenie efektywności działań wspierających.
W kolejnych tekstach będziemy przybliżać Państwu założenia i bliższe szczegóły tego projektu.
